تبلیغات
از چشمه سار قرآن و عترت

از چشمه سار قرآن و عترت

پلورالیسم

واژه پلورال بمعنای كثرت و تعّدد است و واژه پلورالیسم در معنای كثرت گرایی یا گرایش به كثرت به كار می رود .

پلورالیسم دارای انواعی است از جمله 1ـ معرفتی ، دینی ، نجات، فرهنگی و سیاسی . آنچه حائز اهمیت پلورالیسم نجات است.

آیا سعادت و نجات اخروی و بهره مندی انسان ها از مواهب آن و ورود به بهشت ویژة دین خاصی است. یا همة پیروان ادیان متفاوت، از سعادت و نجات اخروی بهره مندند. قائلان به پلورالیسم نجات از عقیدة دوم كه همان نجات پیروان ادیان متعدد و تكثر است دفاع می كند. پس در صورت پذیرش پلورالیسم نجات و اعتقاد به اهل نجات بودن پیروان ادیان متعدد جای این پرسش وجود دارد كه آیا نجات پیروان ادیان متعدد به دلیل حقانیّت و درستی آموزه های آن ادیان است یا توجیه دیگری در كار است.

عده ای را عقیده بر آن است كه اعتقاد به پلورالیسم نجات مستلزم تن دادن به پلورالیسم معرفت دینی است. بدون اعتقاد به حقانیت همة ادیان و صراط های مستقیم نمی توان به نجات یافتن پیروان آنها معتقد شد.

پس پذیرش پلورالیسم نجات مبتنی بر پذیرش پلورالیسم معرفت دینی و حقانیت ادیان متكثر است.

تئوریسن برجستة این نظریه در عصر معاصر جان هیك ([1]) است او گرچه كشیش مسیحی است و طبعاً باید از حقانیت و سعادت آوری مسیحیت و كلیسا دفاع كند اما با رویكردی انتقادی به معتقدات كلیسا ، حقانیت و سعادت را منحصر در كلیسا نمی داند. و با طرح پلورالیسم دینی و نجات ، طرح نوی را در جهان مسیحیت ایجاد می كند. طرح جان هیك دقیقاً نقطه مقابل مطلق گرایی كلیساست چون در گذشته و در عقیدة خرجی كلیسای كاتولیك رومی كه می گفت : « بیرون كلیسا هیچ نجات و فلاحی وجود ندارد » ، و چه در حركت معادل آن در كلیسای پروتستان در قرن نوزدهم كه می گفت : « بیرون از مسیحیت نجات و رستگاری متصور نیست» .

 پلورالیسم : یعنی تحول و تبدیل وجود انسان از حالت خود محوری به خدامحوری (حقیقت) محوری به طُرق گوناگون در درون همة سنت های دینی بزرگ عالم اسلام ، مسیحیت ، هندویسم ، و بودیسم صورت می گیرد.

سیرجان هیك در پلورالیسم نجات ، عبارت است از پلورالیسم معرفتی  پلورالیسم معرفت دینی  پلورالیسم نجات.

انگیزه جان هیك: رسیدن به پلورالیسم اجتماعی یا همان تحمّل ، مدارا و تساهل و تسامح پیروان ادیان متكثر با یكدیگر در صحنه زندگی اجتماعی و طرح پلورالیسم معرفت دینی و نجات ابزاری برای رسیدن به پلورالیسم اجتماعی و افزایش ظرفیت ادراكی انسان ها برای تحمّل و مدارا با یكدیگر است.

نقطة مقابل این دیدگاه ، عقیده كسانی است كه معتقدند اعتقاد به پلورالیسم نجات ، مستلزم تن دادن به پلورالیسم معرفت دینی نیست و می توان با ردّ پلورالیسم معرفتی و اذعان به حقانیت یك دین و وجود تنها یك صراط مستقیم ، پیروان سایر ادیان را نیز تحت شرایطی از نجات اخروی بهره مند دانست.

فیلسوفان مسلمانی همچون ابن سینا ، ملاصدرا ، علامه طباطبایی ، امام خمینی ، و استاد مطهری ، از هواداران این نظریه اند . بر اساس پذیرش بطلان پلورالیسم معرفتی و معرفت دینی ، حقانیت آموزه های اسلامی و جاودانی و جهانی بودن آنها و انحصار صراط مستقیم در اسلام مبتنی بر مكتب اهل بیت^ باید مورد بررسی قرار بگیرد.

باید دید آیا با انحصاری دانستن حقانیت و صراط مستقیم در دین اسلام راهی برای پذیرش پلورالیسم نجات وجود دارد یا خیر؟

با دو رویكرد عقلی و نقلی می توان پیرامون آن به بحث پرداخت.

در رویكرد عقلی ، این موضوع قابل بحث است كه در نگاهی كلی و بدون تعیین مصادیق جزیی ، وضعیت انسان ها در قیامت چگونه است آیا اكثر انسان ها اهل شقاوتند یا سعادت و نجات.

اما در رویكرد نقلی با استفاده از آیات و روایات و نظریات مفسّران و متكلمان مسلمان ، وضعیت گروه های متفاوت انسان ها مانند مؤمنان ، كافران ، اطفال و مستضعفان مورد بررسی قرار می گیرد.

رویكرد عقلى : از نظر سعادت و شقاوت انسان در حیات اخروی ، جای این اشكال وجود دارد كه با توجه به این­كه اكثر انسان ها از لحاظ حكمت نظری فاقد كمالات عقلی بوده و مغلوب جهل اندو از جهت حكمت عملی فاقد كمالات اخلاقی و مغلوب شهوتند ، اكثر انسانها اهل شقاوتند ، عدة كمی به سعادت اخروی نائل می شوند.

برخی از فلاسفة مسلمانان مثل : ابن سینا ، خواجه نصیر الدین طوسی و ملاصدرا به این اشكال پاسخ داده اند. ابن سینا در كتاب اشارات و تنبیهات معتقد است همانطور كه حالات بدن انسان از سه حالت خارج نیست، حالات نفس انسان نیز دارای سه حالت است : 1ـ بدن انسان یا در كمال زیبایی و صحّت است 2ـ یا در كمال زشتی و مریضی 3ـ یا درحالتی بین این دو.

در زندگی زیبایی 1ـ انسان در كمال زیبایی و صحّت بهرة فراوانی از سعادت دنیوی می برد 2ـ هیچ گونه بهره ای ندارد 3 ـ بین دو گروه بهره­ی معتدل و میانه ای از آن.

بر همین منوال : 1ـ انسان به لحاظ حالات نفسانی نیز یا از كمال عقل و اخلاق برخوردارند 2ـ یا بهره­ای متوسط از عقل و اخلاق دارند 3ـ یا هیچ بهره­ای از آنها ندارند.

گروه اول : « دركمال اخلاق و عقل » به سعادت اخروی می رسند و گروه سوم فاقد كمال عقلی و اخلاقی هستند و جز رنج و اذیت بهره­ای از آن جهان ندارند. و گروه دوم كه بین آن دو قرار گرفته اند، در زمرة اهل سلامت و سعادت محسوب می شوند و بهره ای از خیرات حیات اخروی می برند.

گروه اول و دوم تعداد كمی دارند اما گروه سوم بیشترین افراد را در خود جای داده است از انضمام گروه اول و دوم به یكدیگر گروه نجات و سعادت شكل می گیرد كه واجد بیشترین افراد است و گروه سوم كه اهل شقاوتند در اقلیت خواهند بود. بنابراین در جهان آخرت سعادت و خیر بر شقاوت و شرّ غالب است.

ملاصدرا همین عقیده را دارد كه دقت نظر در اصول دینی و قواعد عقلی موجد تأكید بر این نكته است كه اكثر مردم در آخرت لزوماً اهل نجات و سلامت خواهند بود.

بر هان لمّی : تمام افراد یا اكثر افراد نوع انسان نیز باید به كمال انسانی برسند و از سعادت و نجات برخوردار شوند .           اسفار 7 ص 70 و 81

2ـ رویكرد نقلی : با الهام از روایتی از امام صادق× می توان انسان های محشور در صحنة قیامت را به سه دستة كلی تقسیم كرد. 1ـ مؤمنان 2 ـ كافران 3ـ گمراهان                   اصول كافی ج2 ص 388 و 381.

مؤمنان : برخوردار از نعمت های بهشتی . كافران : مشمول عذاب و جهنم . و گمراهان : دارای حالات و درجات متفاوتند.

سؤال عمده: آیا گمراهان اهل نجات و بهشتند یا اهل شقاوت و دوزخ.

روایت دیگر گمراهان را به چهار گروه تقسیم می كند: 1ـ مستضعفان 2 ـ اهل اعراف 3 ـ مؤمنان گناهكار 4 ـ وانهاده به امر خداوند.

 

 



([1]) مباحث پلورالیسم دینى ـ ترجمه عبدالرحیم گواهى .

.: Weblog Themes By Weblog Skin :.
درباره وبلاگ

این وبلاگ باهدف خدمت به جامعه فکری جوان درراستای پاسخ به سولات کلامی وفلسفی آنان طراحی شده که بیشترازبیش بااندیشه ناب وپویا وجاودانه قرآن واهل بیت آشنا شوند
صفحات جانبی
آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بروز رسانی :