تبلیغات
از چشمه سار قرآن و عترت

از چشمه سار قرآن و عترت

یکی از اشکال­های مغرضین بر شیعه امامیه این است که : شیعه معتقد است امام علی× مصحفی غیر از مصحف متداول بین مسلمین دارد که هم اکنون نزد امام زمان محفوظ است.

احسان الهی ظهیر- نویسنده معروف وهّابی- در کتاب الشیعة والسنة می­نویسد : « شیعه مدعی است که امام علی× مصحفی غیر از مصحف متداول بین مسلمین داشته است و هدف آنان از این شایعه ایجاد تفرقه در صفوف امت اسلامی است».([1])

لذا با این اتهام جا دارد که درباره مصحف امام علی× بحث مختصری نموده تا جایگاه حقیقی آن روشن گردد.

آیا شیعه امامیه مصحف امام علی× را قرآنی مستقل و جدای از قرآن متداول بین مردم می­دانند ، همان­گونه که احسان الهی ظهیر می­گوید ، یا این که آن را تفسیری برای قرآن کریم می­دانند ؟

امام علی× اعلم صحابه

شکی نیست که امام علی× افضل و اعلم صحابه بوده است :

ترمذی و دیگران نقل کرده­اند که رسول خدا| فرمود : « من خانه حکمتم و علی درب آن است». ([2])

ابن عباس از رسول خدا| نقل می­کند که فرمود : « من مدینة علمم و علی درب آن است ، هر کسی که ارادة علم می­نماید باید از درب آن وارد شود». ([3])

ابن عساکر نقل می­کند که رسول خدا| به علی× فرمود : « تو بعد از من مسائلی را برای امتم بیان می­کنی که در آنها اختلاف نموده­اند». ([4])

ابن عباس می­گوید : « به خدا سوگند! به علی نُه دهم علم داده شد و به خدا قسم که آن حضرت در جزء دهم آن نیز با شما شریک است.» ([5])

عمربن­خطاب در زمان خلافتش با حل شدن مشکلاتش به دست امام علی× بارها این جمله را بر زبان جاری می­کرد: « لو لا علی لهلک عمر » ؛ « اگر علی نبود عمر هلاک شده بود». ([6])

 

علم امام علی× به قرآن

امام علی× نسبت به علوم قرآنی از جمله تفسیر ، ناسخ و منسوخ و محکم و متشابه از بقیه اصحاب آگاه­تر و آشناتر بود.

ابن مسعود نقل می­کند : علی× مسلمین را مورد خطاب قرار داده و فرمود : « از من دربارة کتاب خدا سؤال نمایید ، زیرا هیچ آیه­ای نیست مگر آن که می­دانم که شب نازل شده یا روز ، در زمین هموار نازل شده یا کوهستان.» ([7])

همچنین می­فرمود : « همانا قرآن با من است ، از آن موقعی که با او همراه شدم از او جدا نگشتم». ([8]) حاکم و دیگران از امّ سلمه نقل کرده­اند که پیامبر| فرمود : « علی با قرآن و قرآن با علی است ، هرگز از یکدیگر جدا نمی­شوند تا در کنار حوض بر من وارد شوند.» ([9])

ابن ابی الحدید به سند خود از امام باقر× نقل می­کند که : بعد از طلوع فجر فقرا ، مساکین و بقیة مردم دور علی× جمع می­شدند ، آن­گاه علی× به آنان فقه و قرآن یاد می­داد.([10])

ابن عساکر به سند خود از ابن مسعود نقل می­کند : من نود سورة قرآن را نزد رسول خدا خواندم و قرآن را نیز نزد بهترین مردم ختم نمودم. عرض شد : بهترین مردم کیست ؟ فرمود : علی بن ابی طالب. ([11])

جزری در أسنی المطالب نقل می­کند که قرآن بر هفت حرف نازل شد و حرفی از او نیست مگر آن که ظاهر و باطنی دارد و همانا نزد علی بن ابی طالب علم ظاهر و باطن قرآن است.([12])

امام علی× و جمع آوری قرآن

با ملاحظه روایاتی که ذکر شد به خوبی روشن می­شود که تنها کسی که لیاقت دارد تا این که پیامبر| او را برای امر عظیمی ؛ چون جمع­آوری قرآن انتخاب کند ، علی بن ابی طالب است.

متقی هندی نقل می­کند که پیامبر| به علی× امر فرمود تا مصحفی را که در خانه­اش پشت فراش او بر اشیای مختلفی نوشته ، در یک کتاب جمع­آوری نماید. ([13])

ابن ابی الحدید درباره امیرالمؤمنین علی× می­گوید : « همه بر این امور اتفاق دارند که تنها علی در زمان رسول خدا| قرآن را حفظ می­نمود و اولین کسی بود که قرآن را جمع کرد». ([14])

امام باقر× می­فرماید : « کسی از این امت غیر از وصیّ محمد| قرآن را جمع نکرد». ([15])

علی× فرمود : « اگر بر من تکیه­گاه گذاشته شود ، قرآنی را بیرون می­آورم که به دست خود و انشای رسول خدا| نوشته­ام». ([16])

امام باقر× فرمود : « هر کس ادعا کند که قرآن را آن­گونه که نازل شده جمع کرده دروغ­گو است. هیچ کس همانند علی بن ابی طالب و امامان بعد از او قرآن را جمع و حفظ نکرده­اند». ([17])

امیرالمؤمنین× فرمود: « آیه­ای بر رسول خدا نازل نشد مگر آنکه حضرت بر من قرائت و انشا می­کرد و من نیز آن را به خط خود می­نوشتم . تأویل ، تفسیر ، ناسخ و منسوخ قرآن را نیز به من یاد داد». ([18])

محمد بن سیرین از عکرمه چنین نقل می­کند : « در ابتدای خلافت ابی بکر ، علی بن ابی طالب در خانه نشست و مشغول جمع­آوری قرآن شد. ابن سیرین می­گوید : به عکرمه عرض کردم : آیا تألیفی برای قرآن قبل از علی× وجود داشت ؟ گفت : اگر جنّ و انس جمع شوند نمی­توانند همانند تألیف علی را داشته باشند». ([19])

ابن حجر می­گوید : « در حدیث آمده است که حضرت علی× بعد از وفات رسول خدا| قرآن را به ترتیب نزولش جمع نمود». ([20])

ابن کثیر و ابن ابی شیبه و ابن سعد نقل می­کنند که اخبار فراوانی دلالت می­کنند بر این که اولین مصحفی که در اسلام جمع شد ، مصحف علی بود. ([21])

خصوصیات مصحف امام علی×

از مجموعه احادیثی که در بارة مصحف امام علی× وارد شده استفاده می­شود که مصحف آن حضرت دارای امتیازها وخصوصیات ذیل است:

1 بر اساس ترتیب نزول آیات قرآن مرتب شده؛

2 منسوخ بر ناسخ مقدم است؛

3 تأویل برخی از آیات به طور تفصیل نوشته شده؛

4 تفسیر برخی از آیات به نحو تفصیل بیان گشته؛

5 محکمات ومتشابهات قرآن ذکر شده؛

6- حرفی از قرآن کم و زیاد نشده؛

7- اسامی اهل حقّ و باطل آورده شده؛

8- به املای رسول خدا | و خطّ امام علی × بوده؛

9- به فضایح قوم, از مهاجرین , انصار و از کسانی که با اسلام همراه نبوده­اند اشاره شده است؛  ([22])

10 نصوص قرآن ضبط و اثبات شده؛

11 قرائت قرآن , همان گونه که رسول خدا | قرائت فرمودند ثبت شده؛

12- مشتمل بودن بر توضیحات در حاشیة آن و بیان مناسباتی که سبب نزول آیات شد. هم چنین مکان, زمان و شأنیت اشخاص در نزول آیات قرآن منعکس و مراعات شده است ([23]).

اعتراف اهل سنت

با خصوصیاتی که برای مصحف امام علی × بیان شد جا دارد هر کس اسم آن را با خصوصیاتش می­شنود در صدد دسترسی به آن برآید, تا از گنجینة علم آن بهره­مند شود. تاریخ گویای آن است که برخی از علما درصدد دستیابی به آن بر آمده­اند.

سیوطی و دیگران از ابن سیرین نقل می­کنند که گفت : (به من خبر رسیده که علی × قرآن را با کیفیت تنزیلش مکتوب داشته, چنان که به آن دسترسی پیدا نمایم به علم فراوانی رسیده­ام) ([24]) آن گاه میگوید: آن کتاب  را طلب نموده و حتی نامه ای به مدینه نوشتم تا از آن اطلاعی یابم, ولی به آن دست نیافتم.

تنها ابن سیرین نبود که به آن دست نیافت, بلکه ابن عون نیز بعد آن که از فضل آن آگاه شد به دنبال آن رفت, ولی موفق نشد. خودش می گوید: (از عکرمه دربارة مصحف علی× سؤال نمودم, ولی او هم از آن اطلاعی نداشت). زهری هم در مورد مصحف علی × می­گوید: (اگر آن مصحف یافت شود نافع­تر بوده و علمش بیشتر است) ([25]).

هم چنین از ابن جزی کلبی نقل شده که گفت : (اگر مصحف علی× یافت می­شد در آن علم کثیری بود)([26]).

علت مخفی بودن مصحف امام علی×

سؤالی که در این جا مطرح می شود این است که چرا مصحف امام علی× از دید عموم مخفی است تا انسان ها از علوم و اطلاعات آن محروم باشند؟

با دقت در تاریخ پی می­بریم که بعد از آن که امام علی × قرآن را جمع آوری نمود آن را برای خود نگه داشت. البته قبل از آن نزد مردم آمده و به آنان ارائه نمود, ولی آنان قرآن علی× را نپذیرفتند.

صدوق در کتاب اعتقادات چنین نقل می کند: امیر المؤمنین × بعد از آن که قرآن را جمع نمود با خود برداشته, وارد مسجد شد و فرمود: (این کتاب پروردگار شماست, همان گونه که بر نبی شما نازل شد, حرفی بر آن اضافه و از آن کم نشده است) مردم در جواب آن حضرت گفتند: ما به قرآن تو احتیاجی نداریم, زیرا مثل قرآن تو نزد ما موجود است ([27]).

از مصادر اهل سنت هم استفاده می­شود که امام علی × بعد از وفات رسول خدا| به خاطر جمع آوری قرآن از مردم کناره گرفت, (البته این کار به امر رسول خدا | بود) و فرمود: من ردا بر دوش نمی­گیرم تا آن که قرآن را جمع آوری نمایم. روایت شده که آن حضرت ردا بر دوش نینداخت, مگر برای نماز تا آن که قرآن را جمع نمود ([28]).

مدت جمع آوری

برخی معتقدند که آن حضرت مصحف خود را در مدت شش ماه جمع نمود ([29]).

ولی طبق برخی از روایات, امام علی × قرآن را بعد از رسول خدا | در مدت سه روز جمع آوری کرد ([30]).

جمع این دو قول به این است که امام علی ×آیات قرآن را در طول سال­های قبل از وفات رسول خدا | مکتوب داشته بود وبعد از وفات آن حضرت آن ها را طبق دستور پیامبر | مرتب و منظم نمود که این ترتیب در طول سه روز انجام شد.

علت ردّ مصحف امام علی×

اگر در جواب امام علی ×گفته شد: ما به قرآن تو احتیاج نداریم, زیرا مثل قرآن تو نزد ما موجود است؛ تعبیر حقیقی از سبب ترک قرآن امام علی × نیست, چون خودشان می­دانستند که اگر جنّ و انس جمع شوند تا مثل قرآن علی × را تألیف کنند, نخواهند توانست؛ همان گونه که عکرمه به ابن سیرین گفت ([31]). بلکه سبب حقیقی برای ردّ مصحف امام علی ×آن است که آنان به خوبی می­دانستند که در این مصحف تفسیر حقیقی آیات قرآن است, که این کار با سیاست آنان سازگاری نداشت. هم چنین می­دانستند که در آن مصحف اسامی اهل حقّ و باطل که قرآن بر آن ها نازل شده وجود دارد. لذا به این نتیجه رسیدند که آن مصحف به ضرر سیاست آنان است, همان ضرری که به خاطر آن از نشر حدیث رسول خدا | نیز جلوگیری نمودند.

در کلام امام علی × به طور صریح به همین دلیل اشاره است, آن جا که خود در مورد قصّة مصحفش چنین می­گوید: (چون آگاه شدند بر آنچه خداوند از اسمای اهل حقّ و باطل بیان کرده و این  ظاهرترین نقض است که عهد کرده­اند؛ گفتند: ما را به مصحف تو احتیاجی نیست, آنچه نزد ما از قرآن است ما را بی نیاز می­کند ([32]).

مصحف امام علی× کجاست؟

از برخی روایات استفاده می­شود که مصحف امام علی× از آن حضرت به فرزندش امام حسن× و سپس به امام حسین × و همین طور به فرزندان معصومش منتقل شده است و الآن نیز نزد آخرین فرزند معصومش, یعنی امام مهدی ×می باشد.

طلحه می گوید: از امیر المؤمنین ×سؤال نمودم: خبر ده مرا از آنچه نزد توست؛ مانند قرآن و تأویل آن, و علم حلال و حرام, آن را به چه کسی واگذار  می­نمایی و صاحب آن بعد از تو کیست؟ حضرت فرمود: (به کسی می­سپارم که رسول خدا | مرا بدان امر کرده, او وصیّ من و اولی­ترین مردم به خودشان, یعنی فرزندم حسن است و او نیز به فرزندم حسین خواهد سپرد و همین طور به تک تک فرزندان فرزندم حسین×خواهد رسید ) ([33]).

در حدیثی از امام صادق × نقل شده می­خوانیم : (این مصحف نزد امام مهدی× است و هنگامی که قیام نماید, آن را که به کتابت علی × است بیرون می­آورد) ([34]).

بنابراین مصحف امام علی × همان گونه که روشن شد, قرآنی جدای از قرآن موجود و حتی کمتر یا بیشتر از آن نیست, بلکه در حقیقت تفسیری برای آیات قرآن کریم است که با ترتیب خاصی به حسب نزول, تفسیر شده است. در آن, دریایی از علم و معرفت است که به همان جهت که اشاره شد مردم از برکات آن محروم شدند.



([1])  الشیعه والسنه, احسان الهی ظهیر, ص88.

([2]) صحیح ترمذی, ج5, ص637.

([3])  مستدرک حاکم, ج3 , ص127.

([4]) ترجمه امام علی×از ابن عساکر, ج2 ص488.

([5]) استیعاب, ج3, ص40.

([6]) همان, ص39 وفیض القدیر, ج3, ص357.

([7]) الطبقات  الکبری, ج2,  ص338 وتاریخ الخلفاء ص185.

([8]) نهج البلاغه, خطبة 122.

([9]) مستدرک حاکم, ج3, ص124 وکنز العمال, ج11« ص603 ومجمع الزوائد, ج9, ص134.

([10]) شرح ابن ابی الحدید, ج4, ص109.

([11]) ترجمة امام علی, ابن عساکر, ج3, ص26, رقم 1051 ومجمع الزوائد, ج9, ص116.

([12]) اسنی المطالب, ص15.

([13]) کنز العمال, حدیث 4792.

([14]) شرح ابن ابی الحدید, ج1,ص27.

([15]) بحار الانوار, ج89, ص48.

([16]) همان, ص52.

([17]) کافی, ج1, ص178 وکنز العمال, ج2, ص373.

([18]) کمال الدین, ج1, ص284.

([19]) اتقان, سیوطی, ج1, ص57 وطبقات ابن سعد, ص101.

([20]) اتقان ج1, ص71 و 72 ومصنف ابن ابی شیبه, ج1, ص545 وطبقات ابن سعد, ج2« ص338 وابن کثیر, ج1, ص28.

([21]) مصنف ابن ابی شیبه, ج1 ص545, طبقات ابن سعد, ج2 ص338.

([22]) حقائق هامه, ص160 و 161.

([23]) التمهید, ج1, ص292.

([24]) تاریخ الخلفا, ص185 وطبقات ابن سعد, ج2, ص338 والاستیعاب بهامش الاصابه, ص253.

([25])فواتح الرحموت بهامش المستصفی, ج2, ص12.

([26]) التسهیل لعلوم التنزیل, ج1, ص4.

([27])اعتقادات صدوق, همراه با مصنفات شیخ مفید, ج5, ص885.

([28]) الطبقات الکبری, ج2, ص338 وانساب الاشراف, ج1, ص587 والاتقان, ج1, ص204.

([29]) مناقب, ابن شهرآشوب, ج2, ص40.

([30]) مقدمة تفسیر برهان, ص37د والمصنف, ابن ابی شیبه, ج1, ص545.

([31]) متأهل العرفان, ج1, ص247.

([32]) احتجاج طبرسی, ج1, ص383 وتفسیر صافی , ج1, ص38 و 39.

([33]) بحار الانوار , ج92, ص42 وتفسیر صافی , ج1, ص38.

([34]) بصائر الدرجات, ص193.

.: Weblog Themes By Weblog Skin :.
درباره وبلاگ

این وبلاگ باهدف خدمت به جامعه فکری جوان درراستای پاسخ به سولات کلامی وفلسفی آنان طراحی شده که بیشترازبیش بااندیشه ناب وپویا وجاودانه قرآن واهل بیت آشنا شوند
صفحات جانبی
آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بروز رسانی :