تبلیغات
از چشمه سار قرآن و عترت

از چشمه سار قرآن و عترت

حقیقت دین و تئوری قبض و بسط

حقیقت دین :

 در لغت خضوع ، پیروی ، اطاعت ، تسلیم ، انقیاد و در اصطلاح مجموعة اخلاق وعقائد و قوانین و مقرراتی است که برای ادارة امور جامعه انسانی و پرورش انسانها باشد .

البته گاهی همة این مجموعه حق وگاهی همة آن باطل و زمانی مخلوطی از حق و باطل است اگر مجموعة آن حق باشد آن را دین حق و در غیر این صورت آن را دین باطل یا التقاطی از حق و باطل می نامند .

دین حق برای ادارة امور جامعة انسانی و پرورش انسانهاست . هماهنگی قوانین و مقررات آن با نیاز واقعی و مناسب آن با تحولات اجتماع و مطابقت آن با سرنوشت و سیر جوهری انسان . میزان حق بودن آن است .

چه کسی قانون و مقررات وضع می کند : وضع قانون تنها از کسی ساخته است که با خصوصیت گوهر هستی انسان آشنا و از گذشته و حال انسان با خبر بوده و از آیندة او نیز مستحضر باشد . کسی گوهر انسان و نخوة سیر او را نمی شناسد و قصد راهنمایی وی را دارد همانند کسی است که مدعی راهبری مسافری ناشناس می شود . این راهبری چیزی جز راهزنی نیست .

کسی که انسان و جهان را نیافریده است نه انسان شناسی راستین و نه جهان شناسی اصیل است . پس تنها آن کس که انسان و جهان را آفریده است به انسان و جهان و ربط و پیوند این دو شناخت و آگاهی تمام دارد و می تواند از راهبری و هدایت انسان برخوردار باشد .

 با این مقدمه دین حق ، دینی است که عقاید اخلاق ، قوانین و مقررات آن از طرف خداوند نازل شده باشد و دین باطل دینی است که از ناحیه غیر خداوند تنظیم و مقرر شده باشد .

دین در قرآن :

قرآن کریم ارائه دین را تنها در شأن ذات اقدس الهی معرفی کرده است .

(1) آیه 2 سورة نصر ، آیه 193 سورة بقره ، آیه 39 سورة انفال ، آیه 29 سورة اعراف ، آیه 33 سورة توبه

مواردی است که قرآن از استعمال لفظ دین در مورد ادیان باطل یاد کرده است .

(1) سخن فرعون را با پیروان نا آگاهش نقل کرده سورة غافر آیه 26 2- سورة طه آیه 64 ، سورة کافرون آیه 6 ، سورة یوسف 76 .

اسلام دین ثابت :

خداوند در قرآن از دین الهی با عنوان اسلام یاد نموده است و برای اثبات آن چندین برهان اقامه کرده است.

1- برهان اول که برای ثبات دین اقامه شده است مبتنی بر مبدأ فاعلی دین است . سورة آل عمران آیه دوم سورة نحل آیه 96 .

2- برهان دوم مبتنی بر فطرت انسان است که مبدأ قابلی دین است . به این بیان که اسلام برای پرورش و شکوفایی فطرت انسان نازل شده است و فطرت انسان امری ثابت و تغییر ناپذیر است .

البته ؛ آنچه که در زندگی انسان محل تغییر و تحول است آداب و عادات و رسومی است که متعلق به طبیعت و زندگی مادی اوست اما ساختار درونی و روحی انسان که امری خدا خواه و خدا طلب است ثابت و مشترک بین همگان است . همة انسانها با سرمایة ثابت فطرت آفریده شده اند و این فطرت تربیتی واحد یگانه را طلب می کند . سوره روم آیه 30 .

خداوند در قرآن از دین واحد که مورد توصیة همة پیامبران اولی العزم و مورد وفاق تمام شرایع الهی است یاد می فرماید . سوره شورد آیه 13 .

ناگفته نماند پیامبران غیر اولی العزم ، حافظان و نگهبان شریعت این انبیاء  بوده اند و اگر چه دارای صحیفه یا زبوری بوده اند ولی شریعت جامع را همان 5 نفر آورده اند.

اسلام دین واحد :

از دو برهانی که دربارة ثبت و دوام دین الهی بیان شد فهمیدیم اسلام تنها دین حق است. سوره یونس آیه 32 .  

به همین دلیل جز اسلام ، هیچ قانونی از هیچ کس پذیرفته نمی شود . سورة آل عمران آیه 85 زیرا خداوند از اسلام به عنوان دین قیم یاد می کند              سوره روم آیه 30 .

اختلاف شرایع و نُسَخ مذاهب :

حاصل آن ، ثبات و وحدت دین الهی است امّا تفاوت در مذاهب و شرایع امت است زیرا اصل دین که همان مسألة توحید ، وحی ، رسالت ، عصمت ، امامت ، عدالت ، برزخ ،  قیامت است و در واقع همان خطوط کلی می باشد که انسان بر اساس فطرت و سرشت الهی خویش مسیر ، هدف و حرکت خود را بر آن استوار می سازد .

اما دستورهای جزیی و فروع عملی متناسب با ابعاد طبیعی و مادی آدمی و خصوصیات فردی و قومی افراد به مقتضای زمانها و مکانهای گوناگون تغییر می یابند .

این فروع جزیی که دلیل پیدایش مذاهب گوناگون است نه تنها موجب کثرت در اصل دین نمی باشد بلکه ؛ نتیجه ، همان فطرت ثابت و واحد است . تفاوت شرایع ، نظیر تفاوت دستورهای پزشکی در معالجة مرض واحد در فواصل زمانی مختلف است .  

پس آنجا که محور ، اصول دین یا خطوط کلی فروع آن است ، سخن از تصدیق انبیاء است . سوره مائده آیه 48 .

و اما آن که محور ، فروع جزئی دین است است سخن از تعدد ، تبدیل ، تغییر و نسخ است . سوره مائده آیه 48 .

معنای شریعت در لغت :

 شیب ملایم که گدار نامیده شده و تشنه کام را به آب می رساند ، در اصطلاح همان راه مناسب برای رسیدن به آب حیات انسانی است که در بستر آفرینش جریان دارد . چون فروع جزئی ، راهی برای نیل به اصول و اهداف کلی است و ممکن است در هر عصری با راه مخصوصی که توسط پیامبران ارائه می شود بتوان به آن سرچشمة حیات بار یافت .

کثرت شرایع :

که راههای ادراک و نیل به حقیقت دیانت هستند تنها در صورتی دلالت بر تعدد دین می نماید که دریافت هر یک از آنها بالمطابقه یا بالتضمن دریافت دیگری را نفی نماید . لیکن شرایع  متکثر هرگز متنافی با یکدیگر نیستند زیرا کثرت آنها یا ، از ناحیه ارائه چهره های گوناگون همان حقیقت واحد است که در طی اعصار و قرون یکی پس از دیگر ظهور می نماید و یا آن که ، به بیان دقیق تر متناسب با مراتب فهم و ادراک بشر از آن رکن وثیق اصیل است .

زیرا وحی الهی ریسمان واحد است که یک سوی آن در دست آدمیان و سوی دیگر آن نزد خداوند است . هر چند انسان در این مسیر فراتر می رود ادراک والاتری پیدا می کند بدون آنکه ادراک فوق نافی ادراک پائین باشد .

قرآن و کتابهای آسمانی :

در بحث حقیقت دین چنین بیان شد که قرآن برتر بر دیگر کتابهای آسمانی است و این بدان دلیل است که مقام پیامبر خاتم برتر بر مقامهای دیگر انبیاء و در نتیجه وحی و شریعت او نیز مهیمن بر دیگر وحیها و شریعتها است . فقیه نامدار مرحوم کاشف الغطاء در این مورد می گوید :

اگر رسول اکرم و قرآن کریم نمی بود ، هرگز نامی از مسیحیت و یهود باقی نمی ماند زیرا تورات و انجیل تحریف شده که خدای را در مصاف و کشتی با یعقوب وصف می کنند و انبیاء را می گُسار معرفی می نمایند و زنان پاکدامن را در معرض اتهام قرار می دهند هرگز توان بقا و دوام ندارند .

قرآن کریم همراه با نشر توحید دامن تمام انبیاء را از این گونه اتهامها مبرّا نمود و ابراهیم خلیل و سایر انبیاء را با عزت و عظمت ستود و مریم عذرا را به پاکی وصف نمود .                         سوره آل عمران آیه 42

قرآن کریم کتب انبیای سلف را نیز از تحریفهایی که در آن واقع شده است تنزیه است و می فرمود

                                                                                                     سوره آل عمران آیه 93

از نظر قرآن کریم مسیحیان و یهودیان معاصر به آن دین حق که مورد دعوت انبیای گذشته بوده است ایمان نیاورده اند .                                                                                      سوره توبه آیه 29

                                                                                           

آنچه را که انبیای سلف آورده بودند یا مربوط به اصول دین است که حقایق لا یتغیر و ثابت است و یا مربوط به فروغ دین است که حقایق نسبی و قابل تغییر است .

اگر اهل کتاب به آن حقایق ایمان می آوردند رستگار می گردیدند .

زیرا در تمام کتب انبیای سلف بشارت به شریعت خاتم آمده است .                     سوره صف آیه 6

ظرف ظهور دین :

چون دین مشتمل بر مجموعه قوانین و مقرراتی است که اجباری محض نیست بلکه متکی به حقایق تکوینی پایدار و ثابت اند .

همة این مجموعه همراه با آن حقایق در ظرف خاص ظهور می کند آن را یوم الدین می گویند ، و آن روزی است که در آن جزای تبهکاران مطابق عمل آنها و پاداش نیکوکاران بیش از آنچه کرده اند داده می شود .                                                                                                    سوره انعام آیه 160

پس روز ظهور دین هنگام آشکار شدن تأویل قرآن و باطن آن می باشد .         سوره اعراف آیه 53

چون صاحب اصلی دین خداوند است و اجرای قوانین آن نیز به دست اوست از خداوند سبحان با عنوان مالک یوم الدین یاد می شود .

ضرورت وجود دین :

قرآن هر چند در بسیاری از موارد ارزش عقل را بازگو کرده است و انسان را به تعقل فرا می خواند لیکن در بسیاری از موارد دیگر بر عدم کفایت عقل به تنهایی و ضرورت وجود وحی تأکید کرده است .

به تعبیری اگر چه قرآن کریم عقل را لازم می داند ولی آن را برای هدایت بشر کافی نمی داند . سوره نساء آیات 163 – 165

از آیات سورة نساء می فهمیم که خداوند در آیات پس از ذکر نام برخی از پیامبران می فرماید : « ما تمامی آنها را از این  جهت فرستادیم تا این که بشر در قیامت در برابر خداوند به نبود پیامبران احتجاج نکند » .

این آیات بخوبی عدم کفایت عقل را برای هدایت انسان نشان می دهد زیرا در صورت کفایت عقل خداوند با اعطای آن حجت را بر بشر تمام کرده و لذا نه نیازی به ارسال پیامبر بود و نه محالی برای احتجاج مردم در قیامت باقی می ماند .

دومین دلیل قرآنی برای ضرورت دین و وحی                                      سوره طه آیه 134

سومین دلیل قرآنی برای ضرورت دین و وحی                                     سوره ملک آیه 8

چهارمین دلیل قرآنی برای ضرورت دین و وحی                                  سوره بقره آیه 151

قلمرو اجتماعی دین :

گروه اول : بر این پندارند که دین فقط عهده دار رابطة فردی حق و خلق یعنی عبادات و روابط اخلاقی افراد با یکدیگر است . و اما مسایل سیاسی ، حقوقی و حکومتی از دایرة دین خارج است . و منوط به تشخیص افراد و تصمیم عقلی آنها است .

گروه دوم : بر این نظرند که دین علاوه بر عبادات و اخلاقیات ، اصل حکومت را مورد تأکید قرار داده است و اصول حاکم بر نظام اجتماعی و نظام بین المللی را نیز تبیین می نماید : اما شکل حکومت و شیوة ادارة نظام امری است که به افراد اجتماع واگذار شده است و به عنوان مثال ، انتصابی بودن حاکم و یا انتخابی بودن آن و همین سلطنتی بودن و یا جمهوری بودن نظام حکومتی که دین دربارة هیچ کدام از آنها نظر خاص ندارد و تشخیص صواب از ناصواب هریک از سیستم ها به عهدة عقل بشری است .

گروه سوم : که معتقدند دین گذشته از آن که امور عبادی و اخلاقی و اصول حاکم بر نظام اجتماعی را تشریح می کند ، بیان شکل حکومت را نیر بر عهده دارد و آن این که نظام جامعه اسلامی نظام امامت و ولایت می باشد و به نظر گروهی خاص شرط مهم امام جامعه اسلامی همانا عصمت است اگر چه دیگران این شرط را نمی پذیرند .


 

.: Weblog Themes By Weblog Skin :.
درباره وبلاگ

این وبلاگ باهدف خدمت به جامعه فکری جوان درراستای پاسخ به سولات کلامی وفلسفی آنان طراحی شده که بیشترازبیش بااندیشه ناب وپویا وجاودانه قرآن واهل بیت آشنا شوند
صفحات جانبی
آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بروز رسانی :