تبلیغات
از چشمه سار قرآن و عترت

از چشمه سار قرآن و عترت

 

اسرارامامت

           
از حضرت امام صادق(ع) روایت شده است: «همانا امر ما همان حق و حق الحق، همان ظاهر و باطن باطن، همان سرّ و سرّ سر، و سرّ مستتر، و سرّ پوشیده به وسیلة سرّ است.»1

·         ظاهر و باطن

هیچ شیئی در عالم وجود نیست مگر آن كه دارای ظاهری و باطنی است. ظاهرش همان است كه برای همه انسان‌ها قابل درك است و باطنش آن  چیزی است كه جز دارندگان عقل‌های فروزان، كه به ظاهر امور بسنده نكرده و از آن به عنوان راهی برای رسیدن به باطن و حقیقت استفاده می‌كنند، از عهدة درك آن برنمی‌آیند. ایشان همانانی هستند كه قرآن كریم از ایشان از عنوان اهل تفكر، تدبر، تعقل و صاحبان خرد نام برده است.

·         نسبی بودن ظاهر و باطن

وقتی كه ما در امور مختلف دقت می‌كنیم درمی‌یابیم كه تفكیك ظاهر از باطن نسبت به انسان محدود، مطرح است. ولی [این تفكیك] نسبت به خداوند متعال كه آگاه از عالم غیب و شهادت و عالم سر و خفاست، [معنا ندارد] زیرا خود فرموده است:
إن تجهر بالقول فإنّه یعلم السرّ و أخفی.2
اگر سخن به آوازگویی، او نهان (سرّ) و نهان‌تر (اخفی) را می‌داند.
و می‌فرماید:
و أسرّوا قولكم أو اجهروا به إنّه علیمٌ بذات الصدور.3
و [اگر] سخن خود را پنهان دارید، یا آشكارش نمایید، در حقیقت وی به راز دل‌ها آگاه است.
بنابراین ظاهر و باطن جزء امور نسبی هستند. اما معنای رایج «سرّ» عبارت از چیزی است كه پیچیده و در نتیجه پوشیده باشد. چنین چیزی وجود [خارجی] ندارد، زیرا تمام آن‌چه در عالم طبیعت است، ظاهر می‌باشد یا حداكثر آن كه غالب انسان‌ها به دنبال آن نیستند؛ مانند معادنی كه بیش از میلیون‌ها سال در درون زمین مخفی بود و مردم به آن توجهی نداشتند اما همین كه متوجه آن شدند و درباره‌اش به جست‌وجو و كاوش پرداختند به آن دست یافتند. این وصف دربارة سایر امور علمی و فكری نیز وجود دارد و تنها تفاوت در رسیدن یا نرسیدن افراد [به حقیقت سرّ] است. بنابراین ممكن است مطلبی نسبت به شخص زید كه به واقع امر آگاه نیست، سرّ باشد اما نسبت به عمرو كه نسبت به آن امر آگاهی یافته است، سرّ نباشد. هم‌چنین ممكن است مسئله‌ای برای یك شخص در یك زمان معین سر باشد اما در زمان دیگر نباشد.4

·         مصادیق ظاهر و باطن

از بارزترین اموری كه دارای ظاهر و باطن است می‌توان موارد زیر را نام برد:

1. خداوند متعال: او ظاهر و باطن است چنان كه خود فرموده است:
هو الأوّل و الآخر و الظّاهر و الباطن و هو بكلّ شیءٍ علیمٌ.5
اوست اول و آخر و ظاهر و باطن، و او به هر چیزی داناست.
این دو اسم ـ ظاهر و باطن ـ به وجوه متعددی تفسیر شده است كه مهم‌ترین آن عبارت است از این‌كه، خداوند متعال به وسیلة آیاتش، كه آن‌ها را در موارد قدرت و آثار حكمت خویش آشكار ساخته، ظاهر است در حالی‌كه از وجه كنه و حقیقت ناپیدایش باطن است.6

2.قرآن كریم: از رسول خدا(ص) روایت شده است كه فرمودند:
هیچ آیه‌ای در قرآن نیست مگر آن كه دارای ظاهر و باطنی است.7
هم‌چنین از حضرت امام حسین(ع) روایت شده است كه فرمودند:
كتاب خداوند عزوجل بر چهار شیء [گذارده] است؛ بر عبارت، اشارت، لطایف و حقایق. همانا عبارت برای عوام، اشارت برای خواص، لطایف برای اولیا و حقایق برای انبیاست.8

3.امامان(ع): ائمه اطهار(ع) دارای ظاهر و باطن‌اند. ظاهرشان عبارت از اعمالی ظاهری است كه در ارتباط با افراد بشر و در تعامل با انسان‌ها از ایشان صادر شده و باطنشان عبارت از حقیقت ایشان است كه آن را جز كسی كه خدا او را برای این امر برگزیده باشد، نمی‌تواند درك نماید.

امام خمینی(ره) می‌گوید:
بدان، همان‌گونه كه كتاب تدوین یافته خداوند دارای بطون هفت‌گانه ـ به اعتباری ـ و یا هفتاد بطن است؛ به صورتی كه آن (بطن‌ها) را جز خداوند و صاحبان علم راسخ (ابدی) نمی‌دانند، و هم‌چنین آن را غیر از مطهّران (تطهیریافتگان) از آلودگی‌های معنوی و اخلاق پست ناپسند و آراستگان به [زیور] فضایل علمی و عملی نمی‌توانند مسّ نمایند، و هر كس طهارت و آراستگی‌اش بیشتر، تجلی قرآن برای او افزون‌تر و بهره او از حقایق آن وافرتر باشد. كتاب تكوینی انفسی و آفاقی خداوند نیز چنین است... و آن نیز دارای بطن‌های هفت‌گانه یا هفتاد گانه است... [كه امامان اهل بیت(ع) شیرازة كتاب تدوین و تكوین‌اند.].9

روایات شریف بعضی از اسرار [امامت] و مهم‌ترین آن را چنین برشمرده‌اند:
الف) امامان(ع) دارای [مقام] ولایت تكوینی و تشریعی هستند؛
ب) امامان(ع) دارای مقام محمود، كه دیگری را امكان وصول بدان نیست، هستند؛
ج) نزد امامان(ع) علم مكنون مخزون، معارف الهی، اسم اعظم [خداوند] و علوم والای دیگری موجود است؛
د) نزد امامان(ع) اسرار قرآن كریم موجود است، بلكه ایشان خود، سرّ قرآن‌اند؛ و روایات مباركی وجود دارد كه مشتمل بر بیان بخشی از این اسرار عجیب است، كه توجه خوانندگان را به بعضی از آن‌ها جلب می‌كنیم.
از پیامبر اكرم(ص) روایت شده كه به حضرت علی(ع) فرمودند:
ای علی، خداوند به من فرمود: ای محمد، من علی را همراه دیگر انبیا ـ باطناً ـ ولی همراه تو ـ ظاهراً ـ مبعوث نمودم.10

از همان حضرت(ص) روایت شده است كه فرمودند:
ظاهر من نبوت و باطن من ولایت است.11
و) ظاهرم، نبوت و باطنم غیبی است كه قابل درك نیست.12
آن حضرت(ص) می‌فرماید:
فاطمه، حوری انسانی است.13

همانا در رابطه با هر یك از شرایط حضرت فاطمه زهرا(س) اسرار ویژه‌ای وجود دارد؛ سری در خلقت ایشان از طعام بهشتی، سری در حمل حضرت در شكم مادر، سری در ازدواج با امام امیرالمؤمنین علی(ع)، سری در ولادت دو امام همام حسنین(ع) توسط آن حضرت، و سرّی در شهادت و تدفین آن حضرت. از این‌جاست كه در دعا می‌خوانیم:
اللّهمّ إنّی اسألك بحقّ فاطمة و أبیها و بعلها و بنیها و السرّ السمتودع فیها.14
خداوندا از تو درخواست می‌كنم به حق فاطمه و پدرش، شوهر و فرزندانش و آن سرّ به ودیعت نهاده شده در او.

4. حیات دنیا:خداوند متعال فرموده است:
یعلمون ظاهراً من الحیوة الدنیا و هم عن الآخرة هم غافلون.15
از زندگی دنیا، ظاهری را می‌شناسند، و حال آن‌كه از آخرت غافل‌اند.
بر اساس این آیه كریمه و آیات نظیر این، حیات دنیا دارای ظاهر و باطن درك می‌شود، كه گروهی ظاهر آن را وجهه نظر قرار می‌دهند و برخی باطن آن ـ عالم آخرت ـ را.

5. اعمال ناشایست: قرآن كریم می‌فرماید:
قل إنّما حرّم ربّی الفواحش ما ظهر منها و ما بطن و الإثم و البغی بغیر الحقّ و أن تشكروا بالله ما لم ینزّل به سلطاناً و أن تقولوا علی الله ما لاتعلمون.16
بگو: پروردگار من فقط زشت‌كاری‌ها را ـ چه آشكارش [باشد] و چه پنهان ـ و گناه و ستم ناحقّ را حرام گردانیده است؛ و [نیز] این‌كه چیزی را شریك خدا سازید كه دلیلی بر [حقانیت] آن نازل نكرده؛ و این‌كه چیزی را كه نمی‌دانید به خدا نسبت دهید.
در این آیه كریمه اعمال ناشایست ـ فواحش ـ دارای ظاهر و باطن معرفی شده است.

6. علوم ربانی و احكام شرعی: معارف الهی و احكام شرعی دارای ظاهری است كه اكثر انسان‌ها آن را در می‌یابند. اما باطن و اسرار آن را جز كسانی كه خداوند متعال ایشان را برگزیده باشد، نمی‌توانند درك كنند. «سید عبدالله بشیر» بیان می‌كند:

غیر از آن‌چه از علوم رسمی و احكام ظاهری، در اختیار ماست، علوم ربانی، اسراری ملكوتی و حقایقی مخفی وجود دارد، كه دست یافتن بدان صعب است و فحول علما از رسیدن به كنه آن عاجزاند. به همین سبب اكثر انسان‌ها به وسیله ظواهر آشكار مخاطب قرار گرفته‌اند،نه اسرار و غوامض پوشیده. تنها گروه محدودی به اشراف بر آن علوم اختصاص یافته‌اند، چنان‌چه اگر غیر از اهلش آن را بشنوند، به شدت انكار می‌كنند اما معترض اندك بودن فهم‌هایشان نمی‌شوند. خداوند متعال انسان‌ها را تنها به قدر آن‌چه از عقول به آنان عطا نموده، مكلف ساخته و مخاطب فرموده است. در این باب استناد به داستان موسی و خضر در قرآن كفایت می‌كند، چنان‌چه موسی(ع) قتل غلام، سوراخ كردن كشتی و بازسازی دیوار را توسط  خضر به دلیل مخالفت با ظاهر شریعت نپذیرفت در حالی كه حق با خضر بود، به دلیل موافقت آن با حقیقت.17

فهم این معنا از علوم باطنی، حل بسیاری از اشكالاتی را كه دربارة دوران حیات امامان(ع) مطرح می‌شود، آسان می‌سازد. اشكالاتی نظیر خارج شدن امام علی(ع) در شب شهادتش به سوی مسجد با دارا بودن علم به شهادت، هم‌چنین خارج شدن امام حسین(ع) به كربلا، و میل نمودن امام رضا(ع) از انگوری كه به ایشان تعارف شد در حالی كه می‌دانستند مسموم است. همة این [رفتار]ها حمل بر علم باطنی می‌گردد كه تغییرناپذیر است.

·         حاملان اسرار

دربارة حمل‌كنندگان اسرار می‌توان موارد زیر را نام برد:
1. خداوند متعال: نزد خدای تعالی اسراری است كه آن را برای هیچ یك از مخلوقاتش ـ در هر درجه و مرتبه‌ای كه باشند ـ آشكار نمی‌سازد. و بر این مبناست كه گفته شده: «ربوبیت را سرّی است كه چنان‌چه آشكار شود، ربوبیت باطل می‌گردد».

2. امامان(ع): نزد ائمه اطهار(ع) اسراری از خداوند متعال موجود است كه به غیر ایشان داده نمی‌شود و آن به دلیل عدم قدرت دیگران نسبت به تحمل آن است. از این رو در «زیارت جامعه كبیره» از حضرت امام هادی(ع) روایت شده است كه فرمودند:

[شما] حافظان سرّ الهی هستید... [خداوند] شما را با علم خود خالص نمود و برای سرّ خویش برگزید.
از امام باقر(ع) روایت شده است كه فرمودند: خداوند سر خود را به جبرئیل سپرد و جبرئیل آن را به محمد(ص) و آن حضرت آن را به علی(ع) و علی(ع) آن را به كسانی كه می‌باید، یكی پس از دیگری سپرد.18

و از امام صادق(ع) این‌گونه روایت شده است كه همانا امر ما [اهل بیت(ع)] همان حق است و حق الحق، و آن ظاهر است و باطن ظاهر. و باطن باطن، و آن سرّ است و سرّ السرّ و سرّ مستتر و سرّی پوشیده به وسیله‌ی سرّ.19
هم‌چنین از آن حضرت(ع) نقل شده است كه:
همانا امر ما سرّی در سرّ و سرّ مستتر است، و سرّی است كه جز سرّ را فایده نمی‌دهد، و سرّی بر سرّی و سرّی پوشیده به سرّ است.20

3. پیامبران و فرشتگان: پیامبران و فرشتگان اسرار امامان(ع) را حمل می‌كنند. از امام علی(ع) روایت شده كه فرمودند: «همانا كلام ما صعب مستصعب (دشوار و دشوار انگاشته شده) و سخت آمیخته شده به سختی است، پس اندكی از آن را به مردم بچشانید، پس هر كس [آن را] شناخت بر آن بیفزایید و هر كس انكار كرد بازدارید، كه آن را جز سه دسته حمل نمی‌كنند؛ فرشته مقرب، پیامبر دارای رسالت و یابنده‌ای كه خداوند قلبش را به وسیله‌ی ایمان آزموده باشد.»21


4. شیعیان خاص: منظور از شیعیان خاص، كسانی هستند كه به عنوان اصحاب سرّ شناخته می‌شوند، مانند سلمان فارسی، ابوذر غفاری، كمیل بن زیاد، و میثم تمار. در روایت آمده است كه
«وقتی كمیل از امام علی(ع) پرسید كه حقیقت چیست؟ امام(ع) به او فرمودند: تو را چه به حقیقت؟ و كمیل گفت: آیا من صاحب سرّتان نیستم؟»22

·         تحمل اسرار

انسان‌ها نسبت به تحمل اسرار امامت به دلیل اختلاف قابلیت‌ها، ظرفیت‌ها و عقل‌هایشان، متفاوتند. به تعبیر حضرت امیرالمؤمنین(ع) «همانا این قلوب ظرف‌هایی است و بهترین آن‌ها، نگهدارنده‌ترین آن‌هاست.»23 بعضی از قلوب توان حمل اسرار امامت را نداشته و بیان آن را برنمی‌تابند و لذا نقل اسرار مذكور با صاحبان این‌گونه قلب‌ها خطاست. زیرا آن را رد می‌نمایند. از امام علی(ع) روایت شده كه فرمودند: هر علمی چنان نیست كه صاحب آن امكان تفسیر آن علم را برای همه مردم داشته باشد، زیرا انسان‌ها دارای قوت و ضعف‌اند. بعضی از ایشان می‌توانند آن را تحمل نمایند و برخی دیگر آن را برنمی‌تابند، مگر از اولیای خاص كه خداوند تحمل آن را برایش آسان گرداند و او را بر آن یاری نماید.24

لذا امامان(ع) بسیاری از اسرار را به سبب خوف از انكار، كتمان می‌نمودند. از امام علی(ع) روایت شده است:
اسراری در دل نهان دارم كه اگر فاش كنم چون ریسمان لرزانی كه در چاه ژرف افكنده باشند، شما را به لرزه در می‌آورد.»25

 آن حضرت(ع) به كمیل بن زیاد فرمودند: بدان كه در این جا ـ در حالی كه به سینه مبارك اشاره نمودند ـ علمی گرد آمده است كه اگر برای آن حاملانی می‌یافتم انتقال می‌دادم.26
و از حضرت امام زین‌العابدین(ع) شعری بدین مضمون نقل شده است:

همانا من جوهرهای علوم خویش را پنهان می‌دارم تا مبادا جاهلی حقیقت را مشاهده نماید و [به دلیل عدم درك آن] ما را به سختی و شدت اندازد. این [مطلبی است] كه پیش از این امیرالمؤمنین آن را به حسنین(ع) سفارش نمود. چه بسیار گوهرهایی از علم كه نزد من وجود دارد؛ چنان‌چه آن‌ها را آشكار نمایم، مردم به من خواهند گفت كه تو بت‌پرست هستی. و [بر این اساس] مسلمانانی حكم قتلم را صادر نموده و زشت‌ترین عمل‌ها را نیك خواهند انگاشت.26

در روایت آمده است كه گروهی بر امام حسین(ع) وارد شدند و گفتند: فضایلتان را برای ما بیان فرمایید پس آن حضرت(ع) فرمودند:
 
شما تحمل آن را ندارید. از اطراف من دور شوید تا برای شخصی از بین‌تان اشاره‌ای نمایم، اگر تحمل كرد، برای عموم باز خواهم گفت.
آنان كنار رفتند و دور شدند و آن حضرت با یكی آن‌ها به تكلم پرداختند تا آن‌كه سرگشته و سراسیمه شد تا آن‌جا كه نزدیك بود عقل خود را از دست بدهد و با احدی سخن نمی‌گفت، و كسانی كه با او بودند، از درخواستشان منصرف شدند و بازگشتند.27

از این رو در روایات اهل بیت(ع) از انتشار اسرار امامت برای غیر اهل آن منع شده است. از جابر بن عبداله انصاری نقل شده است كه گفت، بر حضرت امام باقر(ع) در حالی كه جوان بودم، وارد شدم، آن حضرت مكتوبی را به من دادند و فرمودند:

«اگر آن را قبل از نابودی بنی‌امیه نشر دهی، پس لعنت من و پدرانم بر تو باد.»28
هم‌چنین از امام صادق(ع) روایت شده كه فرمودند:
منظور از حمل نمودن امر ما، صرفاً تصدیق و قبول آن نیست، بلكه حمل امر ما پوشیده داشتن صیانتش از غیر اهل آن است. به آنان [حاملان امر ما] سلام برسان و به ایشان بگو: خداوند رحمت كند بنده‌ای را كه محبت مردم را به ما جلب نماید، آن‌چه را درك می‌كنند برایشان بیان كنید و آن‌چه را انكارمی‌كنند، از ایشان پوشیده دارید.29
بعضی از مردم تنها قادر به درك و تحمل قسمتی از معارف یاد شده هستند و این به دلیل اختلاف درجات آن‌هاست. بر همین اساس اصحاب ائمه(ع) نسبت به تحمل علوم و معارف امامت از یكدیگر متفاوت بودند. به عنوان نمونه، ابوذر غفاری(ره) طاقت و تحمل آن‌چه سلمان فارسی می‌دانست، نداشت تا حدی كه از حضرت امام سجاد(ع) روایت شده است كه فرمودند:

اگر ابوذر از آن‌چه در قلب سلمان است، آگاهی می‌یافت، او را به قتل می‌رساند.30

·         تسلیم بودن به اسرار امامت

از آن‌جا كه عقول را تحمل آن‌چه از اسرار ائمه(ع) صادر شده است، نمی‌باشد [و صلاحیت قضاوت در آن باره را دارا نیستند] پس بر صاحبان خرد انكار آن معارف جایز نیست، و ناگزیر از تسلیم در برابر امر ایشان هستند. از امام باقر(ع) از رسول خدا(ص) روایت شده كه فرمودند:
همانا موجب هلاكت است اگر كسی از شما به خبری [دربارة ما] مخاطب قرار گیرد اما آن را تحمل ننموده و بگوید، به خدا این چنین نیست، به خدا چینن نیست، و انكار همانند كفر است.31

امام باقر(ع) در روایتی می‌فرمایند:
همانا كلام ما چنان است كه قلب‌های مردم [به دلیل صعوبت] نسبت به آن اشمئزاز دارد. پس هر كس نسبت به آن اقرار كرد و پذیرفت، بیشتر برایش بیان كنید، و هر كس نسبت به آن انكار كرد، دست نگه دارید و پوشیده دارید. [آگاه باشید] كه گریزی از فتنه‌ای نیست كه هم‌رازان و هم‌دمان در آن فرو افتند (و نابود شوند) چنان كه تار مویی دو نصف می‌شود، تا آن كه غیر از ما و شیعیانمان باقی نمانند.32

و از آن حضرت(ع) روایت شده كه:
«به خدا سوگند، محبوب‌ترین اصحاب [و پیروان]ام نزد من، خویشتن‌دارترین، فقیه‌ترین و كتوم‌ترین شان نسبت به [اسرار] سخنان ماست. و ناشایست‌ترین و منفورترینشان كسی است كه هنگامی كه حدیث منسوب به ما را می‌شنود، كه از ما روایت شده است، و آن را نمی‌پذیرد، اشمئزاز جسته و انكار كند، و هر كس را كه حقانیت آن را پذیرا گشته، تكفیر نماید؛ در حالی كه او نمی‌داند شاید آن كلام از ناحیة ما صادر گشته و به ما اسناد داشته باشد و او به واسطة آن [اقدام] از ولایت ما خارج شده باشد.33

·         آشكار شدن اسرار در عصر ظهور

حضرت امام باقر(ع) در روایتی می‌فرمایند:
 همانا كلام آل محمد صعب آمیخته به دشواری، سنگین و پوشیده در حجاب، فراتر از دست‌یابی عقل است، كه آن را جز ملك مقرب یا پیامبری مرسل یا بنده‌ای كه خدا قلبش را به واسطة ایمان امتحان كرده، و یا شهری كه بلند و استوار است، تحمل نمی‌كند. پس هنگامی كه قائم ما قیام نماید، [درباره آن] سخن گوید و قرآن او را تصدیق فرماید.34
ظاهر این روایت به ما می‌گوید كه اسرار قرآن كریم و امامان اطهار(ع) در آخرالزمان به دست امام مهدی(ع) آشكار خواهد شد و این مطلب از تعدادی از احادیث دیگر نیز استنباط می‌شود.
از امام صادق(ع) نیز روایت شده است كه فرمودند: علم بیست و هفت قسمت دارد. همة آن‌چه را رسولان الهی آوردند، دو قسمت است، و مردم تا به امروز از دو قسمت آن آگاه نیستند. هنگامی كه قائم(ع) قیام نماید، بیست و پنج قسمت آن را بیرون می‌آورد و آن را در میان مردم منتشر می‌سازد و آن دو قسمت را نیز به آن‌ها انضمام می‌نماید تا همة بیست و هفت قسمت علم را انتشار دهد.35

سبزواری(ره) بیان می‌كند:
«هم‌چنان كه طبیعت اسرار و گنج‌های خود را به تدریج آشكار می‌نماید، گنجینه‌های حقایق نیز به تدریج در افراد بشر ظاهر می‌گردد، لذا در علایم نشر حق و عدل حقیقی ذكر شده كه خداوند متعال عقل‌ها و درك‌های بندگان را اكمال می‌كند تا حجت او را مورد اهانت قرار ندهند و قدر و منزلتش را بزرگ شمارند.»36

هم‌چنین در برخی از اخبار آمده است كه حضرت امام مهدی(ع) میان مردم بنابر شواهد حقیقی و باطنی ـ نه صرفاً ظاهری ـ قضاوت و حكومت خواهد نمود، و این امری است كه دربارة هیچ یك از پیامبران و رسولان، غیر از داوود نبی(ع)، سابقه نداشته است. در روایات مشاهده می‌كنیم كه حضرت محمد(ص) بر اساس ظواهر امور قضاوت می‌فرمود؛ چنان‌كه ازآن حضرت روایات شده است كه فرمودند:

شما (مردم) برای دادخواهی نزد من می‌آیید، و من بشری مانند شما هستم. ممكن است دلایل برخی از شما نسبت به دیگران گویاتر باشد، كه (در آن صورت) من میان شما بر اساس آن‌چه می‌شنوم داوری می‌كنم. پس اگر دربارة كسی [كه به ناحق ادعا كرده و به دروغ دلیل آورده است] نسبت به حق دیگری حكم نمایم و آن را اخذ كند، بی‌تردید پاره‌ای از آتش را برایش تضمین كرده‌ام.37

اما امام مهدی(ع) بنابر بواطن امور قضاوت خواهند نمود. از امام صادق(ع) روایت شده است كه فرمودند:
هنگامی كه قائم آل محمد(ع) قیام نماید، میان مردم همانند داوود(ع) حكم خواهد نمود، چنان‌چه به هر دلیلی نیاز دشته باشد، خداوند متعال آن را به او الهام خواهد فرمود.37

·         پی‌نوشت‌ها:

1. بصائر الدرجات، ص28.
2. سورة طه (20)، آیة 7.
3. سورة ملك (67)، آیة 13.
4. كلمة الإمام المهدی(ع)، ص256.
5. سورة حدید (57)، آیة 3.
6. مفاهیم القرآن، ج6، ص134.
7. میزان الحكمة، ماده «قرآن».
8. همان.
9. شرح دعاء السحر، ص71.
10. الأسرار العلویّة، ص181.
11. الأسرار الفاطمیه، ص18.
12. همان.
13. همان، ص323.
14. در تفسیر «السرّ المستودع فیها» موارد زیر ذكر شده است:
الف ـ امام مهدی(ع)؛
ب ـ امامت و ولایت؛
ج ـ امر ائمه(ع)؛
د ـ علوم ربانی؛
ه‍ ـ اسم اعظم. (ر.ك: همان، ص55)
15. سورة روم (30)، آیة 7.
16. سورة اعراف (7)، آیة 33.
17. مصابیح الأنوار، ج1، ص351.
18. الاسرار العلویه، ص44.
19. مصابیح الأنوار، ج1، ص356.
20 الأنوار الساطعة، ج2، ص298.
21. همان، ج2، ص292.
22. همان، ص313.
23. نهج‌البلاغه، كلمات قصار 147.
24. الأنوار الساطعة، ج2، ص298.
25. نهج‌البلاغه، خ 5، با استفاده از ترجمة محمد مهدی فولادوند.
26. إنّی لأكتم من علمی جواهره
كی لایری الحقّ ذوجهلٍ فیفتننا
و قد تقدّم فی هذا أبوحسن
إلی الحسین و وصیّ قبله الحسنا
یا ربّ جوهر علم لو أبوح به
لقیل لی أنت ممّن یعبد الوثنا
و لااستحلّ رجالٌ مسلمون دمی
یرون أقبح ما یأتونه حسناً
27. همان، كلمات قصار، ش147.
28. مدینة المعاجز، ج2، ص288.
29. مصابیح‌الانوار، ج1، ص
30. التقیه للعلوی، ص123.
31. مصابیح‌الأنوار، ج1، ص348.
32. الأنوار الساطعة، ج2، ص303.
33. همان، ص293.
34. همان، ص305.
35. بصائر الدرجات، ص37.
36. الإمام المهدی(ع) و الیوم الموعود، ص492.
37. مواهب الرحمان، ج3، ص223.

.: Weblog Themes By Weblog Skin :.
درباره وبلاگ

این وبلاگ باهدف خدمت به جامعه فکری جوان درراستای پاسخ به سولات کلامی وفلسفی آنان طراحی شده که بیشترازبیش بااندیشه ناب وپویا وجاودانه قرآن واهل بیت آشنا شوند
صفحات جانبی
آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بروز رسانی :